Roorda State

Historie
Roorda State te Hitzum,  een monumentale Friese stelp met een unieke voorgeschiedenis.

Op 7 april 1855 legt Jantje Pieters Miedema de eerste steen aan de nieuwe stelpboerderij aan de Molenweg te Hitzum, een dorpje onder de rook van Franeker. Zij is de dochter van Pieter Tjerks Miedema en Rinske Minkes Doijema.
Door een gelukkige samenloop van omstandigheden is de boerderij sinds die tijd nauwelijks aangepast aan de nieuwe ontwikkelingen in de landbouw en veranderende inzichten in het woongenot. Dit betreft zowel het woongedeelte als het bedrijfsgedeelte.

Voor de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed is de visuele gaafheid van dit typologisch zeldzame voorbeeld van een traditioneel Fries boerenbedrijf in relatie tot het authentieke karakter van de dorpse en landschappelijke omgeving de aanleiding geweest om de boerderij aan te wijzen als rijksmonument.

De stelp
Bij de stelp zijn de woon- en bedrijfsruimten onder een dak gebracht. Dit in tegenstelling van de voorloper van de stelp, de kop-hals-romp boerderij. De stelpboerderij komt voor het eerst in deze provincie voor in de 18e eeuw. Vooral in de tweede helft van de 19e eeuw maakt de stelp vanwege de compacte vorm veel opgang. Het type is met allerlei varianten en aanpassingen tot ver in de 20e eeuw populair.
Geheel in de historische traditie van de Friese boerderijbouw is ook deze stelpboerderij in Hitzum de opvolger van een kop-hals-romp boerderij

Mink Jacobs Doijema
De nalatenschap van Doijema omvat tevens een aantal percelen weidland (weiland), in totaal 18.59.90 ha. en een perceel bouwland ter grootte van 1.85.22 ha. Het was dus een melkveebedrijf en dat is de latere stelp ook altijd geweest. We kunnen dat herleiden aan de bouw van het bedrijfsgedeelte. De voor een gemengd bedrijf zo kenmerkende dorsramen aan de achterzijde van de schuur ontbreken. In deze muur zitten raampjes waarachter het jongvee stond. We noemen dit in het fries het “lyts bûthús”. De stal voor het kleinvee. Verder was er bij de boerderij een erf met boomgaard en twee tuinen. Bij de boerderij hoorde ook een eigen molen met erf voor het bemalen van de landerijen. De Molenweg waaraan de huidige boerderij ligt dankt haar naam aan deze molen. De molen loosde haar water op de opvaart naar Hitzum. De opvaart stond weer in verbinding met de Arumervaart, een belangrijke vaarverbinding tussen Bolsward en Franeker.

Locatie Roordama of Roorda
De terp van Hitzum is een van een reeks terpen tussen Tzum en Harlingen. Het gebied rond Hitzum lag een drieduizend jaar geleden in een soort kwelderlandschap met geulen en kreken. In dit krachtenspel van eb en vloed  ontstonden de iets hoger gelegen kwelderwallen.
Aan de voet van de Hitzumer terp op de plaats van “onze” boerderij zien we een naam staan: Roordama of Roorda. Dit duidt erop dat hier een adellijke state of stins moet hebben gestaan waarvan de Roorda ’s waarschijnlijk een van de eerste bewoners zijn geweest.
In de Tegenwoordige Staat van Friesland deel 2 van 1786 komen we bij Hitzum de volgende omschrijving tegen:
“ Men ziet hier nog de hieming en graften van de oude sterke State Roordema-Stins”

Maar al in de 16e eeuw is de naam Roorda aan deze locatie verbonden en ook nadien wordt de naam Roorda met Hitzum gekoppeld. De boerderij Roorda state te Hitzum blijkt dan ook een buitengewoon rijke geschiedenis te hebben; zowel bouwhistorisch als landbouwhistorisch.

 
Herbestemming Roorda State
De boerderij Roorda State incl. de bijbehorende kavels landbouwgrond bevinden zich nagenoeg in de oorspronkelijke staat. Door de boerderij en de omringende 1,5 hectare cultuurgrond te kopen, maakt Boerderij en Landschap het mogelijk om de rijke geschiedenis voort te zetten. Zij heeft It Fryske Gea, de provinciale terreinbeheer organisatie, bereid gevonden de overige 4,5 hectares te verwerven. Op initiatief van de Friese Boerderijenstichting wordt ook het erf volledig in de staat van 1855 teruggebracht inclusief boomgaard, moestuin en erfbeplanting.
Het totaal is in erfpacht uitgegeven aan de jonge, deskundige en enthousiaste boer Heeres. Hij gaat hier wonen, oud Fries vee fokken, erf en grond verzorgen en de boerderij samen met zijn partner voor belangstellend publiek op afspraak openstellen. Boerderij en Landschap en boer Heeres zijn op deze wijze wederzijds de verplichting aangegaan om de grond en opstal duurzaam in stand te houden als agrarisch erfgoed.

Foto's en film

Hier een impressie van de feestelijke opening van Roorda State op 17 juni 2010.